24.1.12

Uno istòri d'amour ourdinàri


Un cop èro, "uno chato de Prouvènço dins lis amour de sa jouvènço"qu'avié uno robo blanco mai que bello. La fiho, de segur, èro poulido, que que sié soun vèsti, mai dins aquelo robo èro tant bello que rèino. Un jour, alor que fasié soun marcat, la chato rescountrè un ome. Aquel ome èro toujour vesti de negre. Se vesié soulamen sis iue. Pamens, la prouvençaleto s'es negado au dintre de soun regard à l'encò tenebrous e lusènt. Un negre pregound em'uno pichoto lus, tant brihanto qu'uno estello. Sabés, coume l'estello qu'es à la pouncho de la pichoto ourso?! L'ome vesti de negre, l'avié remarcado dins sa robo blanco. La fiho ié pourtè uno poumo roujo pèr avé uno rasoun de ié parla. Li dous s'en anèron, adounc, parla, sus li ribo dóu Rose. E fin finalo, se maridèron.
 

 Vint an passèron. 
Lou maridage, èro un maridage à la Flamenca, un pau embarrado dins uno torre, patin, cofin. Un jour que l'ome negre toumbè malaut, la chato fuguè autourisado de sourti pèr ana croupa de que manja. E lou tipe que vendié si fru la recouneiguè tre lou proumié pas que faguè la fiho dins lou marcat. Fuguè pas coumplica pièi qu'avié més sa robo blanco. Mai coume la fiho èro lasso, tristo, e d'un meme tèms urouso d'èstre deforo, li dous se metèron à parla dou mounde, de la crau, di róure, di biòu... de tout ço qu'es impourtant que! La fiho se laissè pourta pèr lou ritme qu'aqueste moumen agradiéu. E coume l'avés devina, li dous faguèron... un pau mai couneissènci...encò dou galant nouvèu. 
Mai coume l'ome negre vesié pas tourna sa femo, metè si darriero forço pèr ana la cerca. Uno peissouniero, qu'avié tout vist, ié diguè : 
-Soun parti, faire l'amour se voulés moun vejaire!Soun seguramen à l'oustalarié en fàci de la coumuno.
L'ome negre, trouvè la cambro e dintrè. Li trouvè toui li dous, nus, dins lou lié. Prenguè sa femo, agachè lou tipe emé soun regard pregound e clafi d'enràbi.
Lou jour seguent, l'ome negre tournè trouva lou tipe dóu marcat e lou menacè em'un coutèu.

Acabè pèr lou tua. La chato de Prouvènço fuguè talamen tristo que trouvè lou biais de sourti pèr ana croumpa un pistolet. L'endeman, la trouvèron dins uno galouio de sang. S'èro tira uno balo dins la tèsto.


L'ome negre, visquè urous fins à 2012 an. 


Mouralo de l'istòri : lis ome soun couioun pèr que soun à bada sus de femo bèn vestido, li volon pèr eli tout soulet, mai soun à roumega quand an besoun di femo. Soun à li voulé urouso. Mai s'es emé un autre es pas nourmau. Dounc coume au tèms di dinosaure, un coutèu pèr regla lou proublèmo e vaqui. La femo, elo, es inteligento, va vèire un tipe de mai e quand tout se coumplico, trovo lou mejan de demoura emé soun amourous nouvèu! Ana au paradis. Trouva l'Arcadio, emé li moutoun e l'èrbo verdo...etc
Brèu, aqueto dimenchado emé moun amourous sabian pas de que faire, dounc me dessinè sus li det e iéu, coumencè d'imagina de causo... vaqui la resulto! Ero uno dimenchado coume lis autro.

M’agrado l’óucitan mai de qu'es acò??


M’agrado l’óucitan mai de qu'es acò??


« Óucitan » es lou mot emplega pèr parla de la lengo roumano dóu groupe gallo-rouman parlado dins la part sud de Franço (que coumprèn : Limousin, Auvergna, Val d’Aran e quauqui valéio aupino dóu Piémount). Es acò qu’es di dins lou Pichot Robert.

De qu’es acò lou Prouvençau alor ?

Patoues, lengo d’o, óucitan, prouvençau, marsihés ?

De gèns que travaion pèr la lengo prouvençalo m’an di que volon pas s’engaja dins quino assouciacioun que sié. Pèr que ? pèr pas dintra dins la batèsto que se meno au dintre de Prouvènço. Pamens, soun dins d’institucioun majo, soun eli, qu’à moun vejaire, tengon l’aveni de la lengo au dintre de si man. Soun engaja pèr faire viéure la lengo pièi que soun dins aquelo institucioun, mai coumo es poussible d’èstre dins aquesto situacioun e de pas voulé se batre pèr la lengo ? Que que sié sa pousicioun se fau batre noun ?


Iéu pense que pèr avé uno plaço vertadiero fau pensa óucitan o lengo d’o mai fau pas destria li dialeite. « Diviser pour mieux régner »  es pas pèr nautri. « L’union fait la force », es pèr aqui que nous fau cerca la soulucioun que nous permetra de parla la nosto lengo sens èstre agacha coumo de gèns estrange que parlon dins uno lengo misteriouso.


Pèr ço qu’es dóu prouvençau i a quatre dialeite (o sous dialeite) que soun : lou roudanen, lou maritime, lou gavot e lou nissart.

Pèr l’óucitan, li dialeite soun : lou lengadoucian, lou gascoun, lou limousin, l’auvergnat, lou vivaro-aupin e lou prouvençau.

Dins cade dialeite i’a mai o mens de diferènci entre nord e sud mai n’i’a pas tant que pèr lou prouvençau. 

Lou proublemo es dounc de faire coumprene i gèns que, que que sié lou sous dialeite prouvençau parla, es de prouvençau e que, que que sié lou dialeite parla es de lengo d’o. Es pas coumplica de coumprene acò se lou meten en óupousicioun emé la lengo d’oil noun ?


La toco es de poudé parla la lengo d’o sens èstre enmerda pèr lou francés ? De prene counsciènci de la culturo, dóu païsage, de l’eiretage qu’avén, noun ?


Se la respounso es « vo » bè, iéu coumprene pas mounte es la sourço dóu proublemo qu’avén au dintre de Provènço e de cop que i’a au dintre dóu territòri óucitan.


La Respelido de la lengo miejournalo fuguè lou pantai d’un mouloun d’escrivan, es tambèn lou miéu.

20.12.11

Trapa sus Facebook, un pau estereoutipa mai es pas grèu :

" Adieu, Papa Noël, qué mé dis ? Bien ou bien ? Pasque ma foi, ici, c’est un peu le oaï. Bien sûr y’a pire ailleurs, y’a un moulon de pays où le sang coule à flots, où les gens sont dans une misère inimaginable, peuchère. Mais bon, entre l’OM, les travaux du tramway, les bouchons monstres où dégun ne peut plus bouger dans les rues de Marseille, les emboucanades politiques et les rues couvertes de bordilles, Marseille, c’est pas vraiment le pays merveilleux des lutins.

Non, je vais pas rouméguer, je vais pas marronner auprès de toi, pasqu’en plus j’imagine que tu dois être en train de t’escagasser à préparer tout ce qu’il faut, à gansailler ces mouligas de lutins pour qu’ils se bougent le tafanàri, et même à préparer ton costume, parce que tu vas descendre habillé comme un chapacan ; je sais que tous les 24 décembre tu donnes un coup de pied dans l’armoire à glace et tu t’habilles trop méchamment.

Bon, alors je vais pas te mettre la tête grosse comme une coucourde, ni faire la viole avec toutes mes paroles, mais il faut quand même que je t’explique. J’ai pas été très sage. Pas méchant, non.

Mais j’ai fait des cagades, je me suis manqué en pagaille, je me suis souvent engatsé pour rien, j’ai été parfois une vraie feignasse, j’ai remis au lendemain des trucs que je pouvais faire d’entrée, je me suis mis dans des engàmbis pas possibles, je me suis parfois encagné alors que dégun ne voulait m’emboucaner, j’ai cassé les amandons à des gens qui me voulaient du bien, et en plus, au lieu de rester modeste, j’ai eu tendance à faire le càcou et à vouloir toujours avoir raison. Bref, j’ai fait le pagalènti toute l’année.

Du coup, je vais pas marquer-mal en te demandant plein de cadeaux, mais juste une chose, Papa Noël. Depuis que je suis minot, je sais que tu mets de la magie de longue dans le coeur des gens. Alors cette année encore, même si sur Terre tout part en biberine et si moi, de mon côté, je me comporte comme un vrai tchapacan, fais-moi encore un petit cadeau : mets un peu de magie sur nos jours et dans nos coeurs, surtout pour les pitchouns, tu serais brave.

Allez vaï, mets bien ton capèou que tu risquerais de prendre froid, et ça me ferait peine.

Merci, Papa Noël. Aïoli sur toi "

4.12.11

acò es fa!

    Tout lou mounde lou saup, fai un moumen qu'ai ges de vido, que siéu embarrado dins mi cous e que siéu à pensa à de causo marrido.
    Mai, tout lou mounde saup tambèn que i a de causo que fan oublida lou trin-trin. Aqueli causo soun lou choucoula, la glace Häagen-dazs (pèr pas dire de noum), lou sèisse, li serado emé d'aigo verdo (qu'es lou Get 27 que sounan coume acò à PLV)... 
    Ai pas gaire fan ni mai envejo de manja de causo sucrado, pode pas faire de sèisse que moun amourous es luen e que la Barbarà e la Prouvençaleto volon pas de iéu (i a soulamen lou Jaume que vòu me "prene touto" mai es trop ... esperimenta pèr iéu lol) e l'aido verdo... touto souleto sarié grèu. Dounc vaqui, siéu uno estudianto que cerco quaucarèn pèr pensa à quicòm mai que li cous. 
     Parlave emé uno amigo que me diguè "ai croumpa acò, ai croumpa acò tambèn, e tè acò tambèn..." e subran : "EUREKA!" Es acò que me fau, e toumbo bèn de pas avé fam : ai pas agu besoun de croumpa de causo pèr manja aqueste mes e dounc ai d'argent! Ai passa la serado sus la telaragno pèr faire de shopping e ai trouva un mouloun de reducioun, de braio de marco, de camiseto poulideto, de caussaduro ... noun li caussaduro èron pas gaire bello. 
E francamen en plaço de paga 170 èron à 30euro! 
De qu'auriés fa? 
    Vous fau sabe avans de respoundre, qu'ai pas mai de braio que me van, tout es trop grand aro qu'ai perdu de pes, li couduro me fan mau i cambo quand marche e tout ... ( es uno bono escampo ;-) ) E coume ai ausi dire que veni à l'universita touto nuso es pas gaire recoumenda, subretout emé lou fre que fai e lou Jaume que me trovo à soun goust... 
    Bè me falié bèn croumpa de braio noun?!
    En tout cas acò es fa, un colis sara mena en co de moun amourous que me lou portara dimenche que vèn à Maiano quand i sarai pèr un acamp de PLV e lis autri saran deliéura en quauco part à Mount-pelié dimècre. 
Lou soulet pichounet proublemo es qu'ai trouva soulamen de braio ... Pas de camiseto ni mai de caussaduro. Dounc en plaço de travaia pèr lis eisamen, que n'ai proun de lou faire, me faudra ana passeja dins la vilo, pèr trouva de causo que van emé li braio! Pamens aqui tambèn i a quaucarèn que truco : en vilo i a lou merca de nouve... i a un mouloun de gens que passajo, li pijoun... m'agradon pas, n'ai quasi pòu... Bon en fa n'ai pòu, li gens n'i a trop, e li pijoun saben pas ço qu'an dins la tèsto, à cade moumen te podon caga dessus, e francamen es quaucarèn que te pourris la journado! Alor, me fau trouva quaucun que vòu escambia soun argent contro de vesti, e que vòu lou faire emé iéu coume acò me proutejara di pijoun e di gens amoulouna sus la plaço de la Coumedìo. -_-'
    Se n'i a que soun interessa pèr ana croumpa de vesti emé iéu divendre que vèn pèr eisemple o lou dilun d'après siéu aqui! 



2.12.11

Mis ami

Vous vau presenta mis ami. Pèr que soun meravious emé iéu e que vese pas moun blog sens eli.
   Vau coumença pèr parla d'Aleissandra. L'ai rescountrado en proumiero annado de sicoulougìo. Erian ensèm dins lou cous d'Inglès e francamen fuguè lou proumier cop de ma vido que li cous d'Inglès m'agradavon. Erian toujour à s'ecacalassa e fasié de bèn pièi que couneissiéu degun mai. Un jour, avans lou cous de sicoulougìo clinico, m'avisère qu'erian touti li dos à espera davans la porta. E dounc avén parla e subretout de noste emplè dou tèms... Erian de longo ensèm en fa mai l'avien pas vist! fuguè uno journado de fada! Passerian la journado pegado e lou mes de mai es arriva... Erian toujour pegado. Se sian noumado "VIC" pèr "Very Important Coupine" e passerian noste tèms à rire. Es uno chato que se fai lèu d'ami, a la coustumo de parla à tout lou mounde, quand a quaucarèn de dire a pas lou tèms de chifra qu'es ja di. Emé Aleissandra, pèr lis eisamen, travaierian ensèm... dou tèms dis eisamen tambèn mai lou fau pas dire! Un jour que devian faire un espausa sus un tipe de sicoulougìo, avian rescountra dos autri fiho. Passerian un an e mieje à rire tambèn emé eli. Mai èro pas parié. Uno rescountrè uno autro chato e nous parlo pas pus, e l'autro èro à roumega de longo, à critica e à prouficha de nautri dounc li diguèrian "aurevèire" lou mes passa. L'an passa rescountrerian Marieto, es uno fiho vertadieramen genialo. Vèn de Limoge e a uno licènci d'Inglès. Causiguè de cambia e de veni en sicoulougìo. Es un pau fadado dins sa tèsto es toujour à faire de counarié, à toumba, à de metre de café sus la camiseto... A dansa en boulegan forço bèn soun quiéu! E fin finalo rescountrerian Antòni, soun tresen pichot noum es Raoul dounc nousautri l'avén nouta coume acò dins lou telefounet, li agrado pas mai es pas grèu. Eu tambèn es tant fada que li chato. Pas gaire counscien que de cop ço que fai es dangerous mai senoun l'aman forço! L'an passa èro moun vesin, avié li meme proublemo emé soun apartamen, n'en parlavian de longo.
     Dounc vaqui, soun mis ami de sicoulougìo. Aquesto annado, li vese pas gaire e es pas eisa. touti tres soun toujour ensèm e aro que li eisamen arrivon, soun à travaia toui li jour à la cafet de l'universita. E lou ser soun encaro ensèm à travaia en co d'Antòni o de Marieto. E coume ièu tambèn ai un mouloun de travai li vese lèu lèu à la fac mai pas gaire mai. Pamens, aièr de ser ai ourganisa uno serado en co mieu pèr nous cambia lis idéio. Avén manja, degu (iéu ai pas acaba moun proumié got, es estrange!) dansa, crida, Marieto e Antòni an tuba... Avén parla d'un mouloun de causo. M'an esplica sa vido dempièi un mes que lis aviéu quasi pas vist. E coume Aleissandra e Marieto soun en cous noun especialiste d'oucitan, avén parla un pau la nosto lengo. En mai d'acò, avans la serado croumpère Lou tresor dou Felibrige, soun demoura lis iue grand dubert davans lou près... Segur, es lou present de moun paire pèr nouve dounc acò vai. E de tout biais coume lou vau garda touto ma vido e que n'ai besoun quasi cade jour es bon. 

Fin finalo, avén passa uno serado meraviouso coume lis aman. Uno serado pèr se vuja la tèsto avans de l'empli emé li cous e pèr s'empli lou cor de alegresso avans de pus avé de vido soucialo.        


26.11.11

La famiho Bidochon

Un cop èro, un ome e uno femo que se metèron ensèn pèr faire sa vido coume d'amourous. Lou proublemo es lou "coume"! 
M'esplique : 
Lou tipe vèn d'uno famiho "nourmalo" qu'a un pau de prouvençau sus la pouncho de la lengo. Lou tipe a soulamen la sounourita. Eisèmple pèr dire "qu'es bèu" éu va dire quaucarèn coume "***z*bauw". Dounc iéu vau assaja de ié dire qu'es pas coum'acò, patin, coufin... Mai noun, es éu qu'a rasoun. Brèu ... anan dire que l'impourtant es que counèis un pau la lengo nosto e que la mespreso pas. S'èro qu'acò, sarié l'ome perfié ... ES PAS LOU CAS! Lou tipe se passejo dins l'oustau en braieto negre, pas toujour propro, a li cambo nourmalo quasi magro, lou ventre tant coum'uno femo que va douna la vido dins cinc minuto, li péu gras (segur a pas encaro coumprès coume fau faire pèr se servi dou sabon) ... Parlo de poulitico sens sabe de que se trato. 
Es racisto... Se sego la porto duberto... Mai, es pas lou pièje. Quand va au lié, demando, demando, demando, demando mai, à sa femo (qu'es pas sa femo pièi que soun pas marida) de faire l'amour (qu'es pas l'amour pièi que s'amon pas) e la femo acabo pèr dire de o (de cop, dis de noun mai la resulto es la memo), la causo duro trento segoundo e la femo va lèu à la doucho pèr se neteja (uno ourour!). 
Lou tipe, éu, déu paga l'oustau. La femo tout lou demai. La femo a pus d'argent dounc pren aqueste de soun segound drole. D'un meme tèms, lou tipe va dansa lou sèr, part en vouiage sabe pas ounte... TOUT ES NOURMAU ...

La femo, a uno famiho de MEEEERRRRRRDDDDDDDO! sa maire es uno couno, soun paire encaro mai, si fraire e sorre parié... brèu, uno famiho coume LIS AME PAS! 
Es toujour à crida en plaço de parla, es toujour à me critica perqué siéu à faire d'estudi, perqué vole manja d'ourtoulaio e noun pas soulamen de causo qu'an passa la niue dins l'òli...
Li dous, an agu ensèn dous drole, lou primé a agu soun BAC S, a un mestié, uno amourouso, es nourmau, a la tèsto bèn facho e bèn pleno. Lou segound, a un pau mens d'astre. A soulamen lou diplomo de fin dou coulègi, e li gens li an talamen di qu'es couioun que se crèi couioun... pamens es pas lou cas. Es lou jouve lou mai brave que couneisse (belèu que n'en couneisse dous en fa ;-) ) e es lou proumié que rescontre que vòu sourti d'uno "malarega" coume aquesto. De cop, n'a talamen proun qu'es à ploura. Dempièi lou mes de jun a trapa un CDI, alor a cambia de veituro. Aro a un credi ... dounc pòu pas prene un apartamen tout soulet. Acò es lou proublemo maje. 
D'efèt, aqueste jouve, es lou mieu amourous ... 
Mount' es lou proublemo?
Sa maire, l'ame pas. Pèr que? Bè, es uno femo qu'es emé un coun vertadié, e que demoro. Soun paire? L'ame pas pèr qu'es un con vertadié justamen. Soun fraire, lou vese quasi pas.
Suporte pas aquesto famiho... pamens siéu oubligado d'ana passa quauqui dimenchado, quauqui jour dou tèms di vacanço pèr poudé véire moun ome.
Ai l'astre d'avé quaucun qu'es present coume éu, mai moun ome a lou malastre d'avé uno famiho de bidochonAS, e iéu deve endura la situacioun ... 

counclusioun : VDM!